Çocuk ve Uyku

Anasayfa / Genel / Çocuk ve Uyku

Yaşam süresinin ortalama 1/3’ünün geçtiği uyku, erken çocukluk döneminde (1-6 yaş) beynin primer aktivitesi olup, çocukların gelişiminde temel bir gereksinimdir. Uyku, normal büyüme ve gelişme, doku yenilenmesi, bağışıklık fonksiyonunun güçlenmesi ve duygusal gelişim için gereklidir.4etersiz uyku, çocuğun biyo-psiko-sosyal sağlığını, günlük yaşam aktivitelerini, davranışlarını ve ilişkilerini olumsuz etkiler.

Uyku karmaşık, birçok iç ve dış faktörden etkilenen bir süreçtir. Günlük uyku süresi üç-altı yaş grubu çocuklarda ortalama 11- 12 saattir ve bu yaş grubu çocukların ilk yıllarında öğlen uykuları vazgeçilmez bir ihtiyaçtır. Uykuya dalmada zorluk, uyurgezerlik, gece uyanmaları bu dönemin (3-6 yaş) özelliklerindendir.

Üç-altı yaş döneminde çocuğun tutarlı yatma ve uyanma zamanına gereksinimi vardır. Bu yaş grubundaki çocuklar genellikle sabah 06.00-8.00 saatlerinde uyanırlar. Üç yaşındaki çocukların %30’unun, beş yaşındakilerin ise %10’unun geceleri uyandığı bildirilmektedir. Çocukların uyku alışkanlıklarını etkileyen ve çocuklarda uyku sorunlarına neden olan pek çok faktör bulunmaktadır. Genel popülasyonda çocukların %25’inden fazlasının uyku sorunları yaşadığı tahmin edilmektedir. Gastroözafagial reflü, uyku apnesi, kolik sancılar, çeşitli akciğer patolojileri, nörolojik problemlerin yanı sıra annedeki stres düzeyi, aile içi sorunlar, çocukta zor mizaç, duygusal aşırı tepkisellik ve bakım vericilerin uyku ritüelleri uygulamalarında tutarsız davranışları, çocukta uyku davranışlarını etkileyen faktörler arasında sayılabilir.

Çocuklardaki uyku sorunları, sadece çocuğu değil aileyi de olumsuz etkilemektedir. Yatağına isteksiz giden ya da gece sürekli olarak uykusundan uyanan çocukların aileleri sıkıntı ve stres yaşamaktadırlar. Özellikle çocuklarda görülen kalıcı uyku sorunları, annelerin duygu durumunu etkilemekte, gündüz yorgunluk yaşamalarına ve annelerde ruhsal sorunlara neden olabilmektedir.

 

Yetersiz uyku çocukta davranış sorunlarına eğilim de oluşturabilir. Çocukların yeterli uyku alabilmeleri ve uyku sorunlarını azaltabilmek için:

  • Aileler, bazı uyku saati rutinleri ve sınırlar oluşturmalıdırlar. Bu rutinler sevecenlikle uygulanmalıdır. Bu rutinlere uykudan 20-30 dakika önce başlanması önerilir.
  • Çocuk her gece (tatil günleri dahil) aynı saatlerde uykuya yatırılmalıdır. Sabahları da aynı saatte uyandırılmalıdır.
  • Uyku öncesi 1-2 saat aşırı hareketten, kafein içeren besinlerden (çocuklar için çikolata gibi) kaçınılmalıdır.
  • Daha önce de belirtildiği gibi uygun olmayan televizyon programları da çocuğun uyku ritmini bozabileceği için bu konuya da dikkat edilmelidir. Video oyunlarının da benzer etkileri olabilir.
  • Yatırdıktan sonra çocukla bir süre beraber olup onu sakinleştirmek (okşamak, kitap okumak, masal anlatmak gibi) gerekir. Çocuk sevdiği bir oyuncağı ile de uykuya dalabilir.
  • Yatak odasının ısısı, ışığı (aydınlık olmamalı) önemlidir. Çocukla beraber uyuyan aileler ile, yatağın ve ortamın güvenliği konusunda konuşmak uygun olur.

 

Bir çocuk yatmak ve uyumak istemediği zaman aşağıdaki konular gözden geçirilmesi faydalı olabilir:

  • Düzensiz uyku ritmi (değişken gece uyku saatleri, öğleden sonra uykuları, sabah uykuları) nedeni ile çocuk uyku saatinde yorgun olmayabilir.
  • Aile çocuğun gereksiniminden fazla uyumasını isteyebilir.
  • Çocuğun uykuya dalarken daha fazla erişkin desteğine ihtiyacı olabilir.
  • Çocuğun gündüz net davranış sınırları yoktur.
  • Çeşitli korkuların varlığı
  • Anne/babanın uyku saatinde çocuktan ayrılma güçlüğü. Bu özellikle çocuğa gün içinde yeterli vakit ayırmayan, bu nedenle suçluluk duyan aileler ile, çocuğa uygun sınırlar koyamayan ve onunla çekişme içinde olan ailelerde görülmektedir.

Ayrıca; olası ev içi sorunlar da çocuğun uyku düzenini etkilemektedir.

 

Çocuklar ilk yıllarında ve özellikle ilk 2 senelik dönemde hızla büyürler. Bu büyüme de beraberinde birçok değişimi de getirir. Çocuğun uykusu da bu değişimlerden mutlaka ki etkilenir ve bazı güçlükler yaşanabilir. Uyku sürecinde yaşanan güçlüklerde, ailelerin düştükleri temel yanılgılardan belki de en önemlisi – uyku sorunlarını sadece uyku kapsamında düşünmeleri olarak varsayılabilir. Oysa ki uyku; anne-çocuk bağlanması, anne – baba arasındaki etkileşim, duyu hassasiyetleri, stresle baş etme becerileri, ebeveynlerin ruh hali, bağlı-bağımlı olma kavramlarının doğru anlaşılmış olması, çocuğun geçirdiği günün verimi(kalitesi), fizyolojik ihtiyaçların uygun şekilde karşılanması gibi çok katmanlı bir sistemden etkilenmektedir. Uyku sorunlarının çözümünde, bu etkenlere bütünsel bakılıp, problem doğru şekilde algılandığında, kalıcı ve sağlıklı çözümler üretmek çok daha verimli şekilde mümkün olucaktır.

 

 

Kaynakça:

Akgün Kostak M, Kocaaslan EN, Bilsel A, Mutlu A. 3-6 Yaş Grubu Çocukların Uyku Alışkanlıklarının Belirlenmesi. HSP 2016 3(1):123-132.

Özmert EN. Erken Çocukluk Gelişiminin Desteklenmesi III: Aile. Çocuk Sağlığı Hastalıkları Dergisi 2006; 49: 256-273.

Bir Yorum Yazın